Notice: Undefined index: HTTP_ACCEPT_LANGUAGE in /biblio/Session_Class.php on line 185
 Turystyka Gniezno
Powrót

Wyspa Władców w Krakowie


W dniu 13 listopada 2009 r. w Muzeum Archeologicznym w Krakowie miało miejsce uroczyste otwarcie wystawy czasowej ?Wyspa władców. Ostrów Lednicki w państwie pierwszych Piastów?. Uczestniczyli w nim licznie przybyli goście - archeolodzy, historycy, historycy sztuki oraz etnografowie z kręgu krakowskich uczelni oraz muzeów, a także pracownicy Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy z dyrektorem tej placówki prof. Andrzejem Markiem Wyrwą.

Ekspozycja przygotowana została przez Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy (scenariusz merytoryczny ? Janusz Górecki, opracowanie komputerowe ? Wojciech Kujawa), zaś jej oprawę plastyczną zrealizował Marek Grosse z Muzeum Archeologicznego w Krakowie. Muzeum krakowskie to już ósme w kolejności miejsce goszczące tytułową wystawę, którą wcześniej poznać mogli mieszkańcy m in. Warszawy, Gdańska, Białegostoku, Kalisza, czy Mielca

Wystawę, która gościć będzie w podwawelskim grodzie do końca marca 2010 r. sfinansowano przy znacznym współudziale Starostwa Powiatowego w Gnieźnie. Wsparło ono działania Muzeum na Lednicy i aktywnie włączyło się w akcję promocji zagadnienia początków naszej państwowości oraz miejsca tytułowej wyspy w strukturach wczesnego państwa z jednej strony oraz zaakcentowało również aktualną pozycję Ostrowa Lednickiego w ramach współczesnego powiatu gnieźnieńskiego.

Ekspozycja wypełniła przestrzeń sali św. Michała, gdzie na powierzchni blisko 130 m? przedstawiono bogaty blok zagadnień ilustrujących miejsce i rolę jaką odgrywał Ostrów Lednicki w czasach 2 poł. X ? 1 poł. XI w. Bogatą ilustrację różnorodnych zagadnień przedstawiono z pomocą 52 barwnych plansz, wielkoformatowych zdjęć, a nade wszystko dzięki różnorodnemu zbiorowi interesujących zabytków ? głównie kultu religijnego, uzbrojenia oraz szeregu innych (zabytki tzw. luksusowe, czy związane z zaopatrzeniem stołu panującego). Zbiór ten liczy blisko 340 oryginalnych przedmiotów oraz 12 kopii.

W prologu zwiedzający mogą spojrzeć na dzisiejszy kształt i charakter Ostrowa Lednickiego i jego otoczenia ? przybliża to seria kilkunastu zdjęć oraz plansze akcentujące jego pozycję na Szlaku Piastowskim oraz w relacji do historycznych pomników Gniezna i jego okolic.

Kluczowy wątek narracyjny skoncentrowano na problematyce tytułowej wyspy. Nie sposób pominąć jej związków z początkami kształtowania się administracyjnych struktur najwcześniejszej Polski, a więc to początki państwa stanowią pierwszą merytoryczną odsłonę wystawy. Mocno akcentuje się tutaj rolę piastowskiego patrymonium i terytorialnego rozwoju państwa oraz miejsce chrystianizacji w procesie jego genezy. Uwypuklono także znaczenie sił zbrojnych władcy oraz wybitnych panujących z kręgu pierwszej piastowskiej dynastii (Mieszka I i Bolesława Chrobrego).

Przechodząc do Ostrowa Lednickiego zwiedzający mają okazję prześledzić szczegółowe elementy jego historycznej topografii ? mostów z przyczółkami, urządzeń fortyfikacyjnych, zabudowy drewnianej oraz kamiennej architektury. Silnie uwypuklona została rola związana z pałacowo-sakralną budowlą wyspy ? jedną z najstarszych w Polsce fundacji Mieszka I ? z lat 60-tych X w. oraz chrzcielnymi urządzeniami do chrztu odkrytymi wewnątrz przypałacowej kaplicy. To jedyne półkrzyżowe baseny baptyzmalne znane z Polski. Ważną rolę kolejnej z budowli sakralnych zilustrowano poprzez jedne z najstarszych na terenie naszych ziem wewnątrzkościelne pochówki uprzywilejowanych osób.

Rolę Ostrowa Lednickiego w procesie chrystianizacji państwa podkreślono nie tylko poprzez wymienione sakralne budowle i urządzenia chrzcielne, ale i również uwypuklając mocno liczny zbiór przedmiotów chrześcijańskiego kultu. Wymienić tutaj warto najstarszy ze znanych nam relikwiarzy Drzewa Świętego Krzyża (tzw. stauroteka), kasetkę relikwiarzowią, okucia ksiąg liturgicznych, muszlę pielgrzymią, czy grzebień z kości słoniowej. Potwierdza on miejsce Lednicy w dziejach wczesnego państwa Polskiego.

Liczna jest seria zabytków wystroju architektury (szkła i ramki witrażowe, części kandelabrów, dachówki ołowiane) oraz poświadczających egzystujące na wyspie elity (np. biżuteria z metali szlachetnych i kolorowych). Potencjał gospodarczy Ostrowa oraz skalę jego agraryzacji dobrze ilustrują rozliczne narzędzia związane z inwestycjami prowadzonymi na samej wyspie oraz z rolniczym użytkowaniem jej zaplecza. Ich prezentację uzupełniają wątki narracyjne kładące nacisk na rolę okręgu administracyjnego jaki władca wydzielił do obsługi i zaopatrzenia tej jednej ze swych czasowych siedzib.

Wreszcie skalę militaryzacji tego miejsca oddano z pomocą 120 egzemplarzy oryginalnego uzbrojenia ? m.in. hełmu, kolczugi, mieczy, włóczni, toporów. To część z liczącego 310 sztuk broni zbioru jakie znamy z wykopalisk prowadzonych na samej wyspie i w jeziornych wodach ? na trasie mostów i w ich sąsiedztwie. Jak dotąd zbiór militariów odkrytych na wyspie to największa z polskich kolekcji uzbrojenia wczesnośredniowiecznych wojowników. Porównywalna jest ona z przebogatymi zbiorami broni pochodzącymi ze staroruskich kurhanów. Szereg istotnych pytań nasuwają skandynawskie typy uzbrojenia z Lednicy ? mówi się o najemnych wojownikach z Północy strzegących rezydencji Mieszka I i Bolesława Chrobrego.

Prezentowana ekspozycja mocno akcentuje zarówno materialne jak i ideowe znaczenie Ostrowa Lednickiego ? wyspy władców, miejsca ich czasowych pobytów, chrztów oraz pochówków elit i rejonu silnie zmilitaryzowanego. Chociaż zniszczony najazdem czeskiego księcia Brzetysława (1038 r.) gród nigdy już nie odzyskał dawnego blasku, to jednak stosunkowo krótki okres jego funkcjonowania, w charakterze porównywalnym do cesarskich pfalzów, doprowadził w przeszłości i dzisiaj do wielu spektakularnych odkryć. Wydobyły one to miejsce z mroków zapomnienia.

Udostępniona ekspozycja dzięki oryginalnym zabytkom oraz z pomocą rozbudowanej narracji i komputerowym wizualizacjom przeniesionym na liczne plansze stara się przybliżyć ten dawno już zapomniany charakter wyspy. W najbliższych latach można ja będzie zobaczyć w muzeach Częstochowy i Sandomierza.

Janusz Górecki








19 Listopad 2009